LỜI TỰA
Mười chín tuổi, hết sức thất vọng vì nhận thấy mình không có khả
năng chèo lái cuộc sống và hoang mang trước chiều hướng mà thế
giới hiện đại dường như đang lao theo, tôi bắt đầu thực hành Đạo
Phật. Đó dường như là triết lý duy nhất thừa nhận sự thần bí và kỳ
diệu của vũ trụ mà không hề mâu thuẫn với quan điểm có tính khoa
học, lý trí của tôi. Đạo Phật nhuộm cả vũ trụ bao la và thế giới loài
người trong giá trị đích thực và tự do cao cả.
Trong mười năm kể từ ngày đó, lòng yêu kính Đạo Phật của tôi
ngày một sâu sắc. Có lẽ quan trọng hơn, việc thực hành Đạo Phật của
cá nhân tôi đã khuấy động cuộc sống của tôi theo những cách mà
trước đây tôi chẳng bao giờ có thể nghĩ tới. Theo nhiều cách, chính
nhờ ơn Daisaku Ikeda mà tôi có được những tình cảm yêu kính này.
Là người đứng đầu tổ chức Soka Gakkai International, tổ chức Phật
Giáo của các phật tử tại gia mà tôi là thành viên, ông đã làm việc
không mệt mỏi để khích lệ, khai sáng hàng triệu người trên thế giới.
Tôi cùng những người bạn cư sĩ của mình niệm Nam mô Diệu
pháp Liên hoa mỗi sáng và mỗi tối như một phần việc thực hành
hàng ngày. Trong khi tôi chân thành khuyến khích tất cả mọi người
thử cách thực hành này vì sự phát triển và lợi lạc của họ, giáo lý Đạo
Phật, đặc biệt là qua sự dẫn giải của Daisaku Ikeda, bao hàm cả một
thế giới những ý tưởng có thể đem lại phúc lạc to lớn cho các Phật tử
cũng như những người không theo Đạo Phật nói chung. Nói cách
khác, không phải vì bạn không thực hành Đạo Phật mà bạn sẽ không
học được nhiều điều từ cuốn sách này. Đó là bởi, ở mức độ thực tế,
Đạo Phật rất hợp lý, không hề khác biệt so với những tư duy thông
thường.
Tất nhiên, phần đông chúng ta đều biết rằng chúng ta không
thường xuyên dùng đến tư duy thông thường của mình, rằng chúng
ta không phải bao giờ cũng thấy mọi chuyện là hợp lý. Nhà khoa học
tiên tiến nghiên cứu về máy tính, Marvin Minsky, có một cách giải
thích rất hay về điều này. Ông nói: “Tư duy thông thường không phải
là một thứ đơn giản. Thay vào đó, nó là một tập hợp khổng lồ các ý
tưởng thực tế đã qua tôi luyện – của vô số những điều học được qua

cuộc sống: luật lệ và ngoại lệ, sắp đặt và xu hướng, cân bằng và trở
ngại. Điều đó tình cờ cũng là một cách miêu tả khá đúng về Đạo
Phật.”
Trong những trang tiếp theo, bạn sẽ được đọc những câu hỏi và
băn khoăn của các bạn trẻ gửi đến Daisku Ikeda. Dù có những câu hỏi
có vẻ đơn giản, chúng ta sẽ luôn thấy sự thông tuệ trong cách trả lời
thẳng thắn của ông. Lời khuyên của ông tràn đầy sự cảm thông, khích
lệ. Khi làm theo lời khuyên ấy, chúng ta sẽ dần nhận ra khả năng kiểm
soát định mệnh của riêng mình. Về phần mình, tôi thấy ông đưa ra
những lời khuyên thật sâu sắc về tình yêu và các mối quan hệ, điều
này đã cứu tôi thoát khỏi rất nhiều điều mà 10 năm trước tôi coi đó là
sự đau khổ.
Một điểm thực sự quan trọng mà Ikeda liên tục nhấn mạnh là việc
định hướng những thay đổi và tạo ra thế giới mới này hoàn toàn phụ
thuộc vào thế hệ trẻ chúng ta. Tất cả chúng ta không chỉ vốn đã có khả
năng tác động lên những thay đổi đó mà chúng ta còn có trách nhiệm
phải làm điều đó một cách hiểu biết, đầy yêu thương.
Nhờ có Daisaku Ikeda, tôi đã biết rằng cuộc sống được dẫn dắt
theo cách nhìn của Phật Giáo có thể là một cuộc sống giàu có, thú vị
và luôn luôn hạnh phúc. Và tôi nghĩ rằng đó là tất cả, sống hạnh phúc,
sáng tạo và tràn đầy lòng biết ơn cuộc sống với mọi hình thức biểu
hiện tuyệt vời của nó.
Duncan Sheik
Ca sĩ , nhạc sĩ người Mỹ

MỞ ĐẦU
Ước mơ của bạn là gì? Hy vọng của bạn là gì? Chẳng gì mạnh mẽ
hơn một cuộc sống tràn đầy hy vọng.
Mỗi ngày tôi đều nhận được thư của các bạn trẻ trên khắp thế
giới, tôi trò chuyện với họ bất cứ khi nào có cơ hội. Tôi thấy rất nhiều
bạn trẻ tràn đầy hy vọng và nhiệt huyết, nhưng một số khác dường
như nặng trĩu những vấn đề rắc rối. Cùng với quá trình trưởng thành
và thay đổi, tuổi trẻ cũng có thể là giai đoạn của những lo âu, mệt
mỏi. Những người trẻ tuổi nhiều khi cảm thấy lúng túng, như thể họ
bị bỏ lại một mình giữa một nơi hoang dã hay giữa một chiến trường.
Họ có thể cảm thấy như không còn ai để mà tin tưởng, không ai quan
tâm đến họ, rằng họ không có mục tiêu nào trong cuộc sống.
Nhưng khoan! Coi nhẹ bản thân như thế có đáng không? Bạn có
nên đánh giá thấp khả năng của mình như vậy không? Không ai sống
mà không có một nhiệm vụ, mục đích nào đó trên cõi đời này. Và
chính sự nhận biết về nhiệm vụ và mục tiêu đó là điều mang lại ý
nghĩa rõ ràng và sự mãn nguyện trong cuộc sống con người.
Hồi mười chín tuổi, tôi gặp Josei Toda, người đã trở thành người
thầy của đời tôi. Thậm chí đến tận bây giờ tôi vẫn không bao giờ quên
được những lời ân cần thầy nói với tôi hơn 40 năm về trước, khi tôi
đang trải qua một giai đoạn cực kỳ khó khăn. “Daisaku”, thầy nói:
“những người trẻ tuổi phải gặp những khó khăn của mình. Khó khăn
chính là điều tạo nên con người tốt nhất của con.”
Mỗi sáng, kể cả Chủ nhật, thầy Toda, giống như gia sư riêng của
tôi vậy, chỉ bảo cho tôi về mọi điều. Và tôi cũng đã cố gắng theo cách
đó để được trò chuyện với các bạn trẻ bất cứ khi nào có cơ hội. Cuốn
sách này được đúc kết từ những cuộc đối thoại như thế. Tất nhiên
hầu hết những cuộc trò chuyện này là với các bạn trẻ Nhật Bản.
Nhưng những chủ đề mà chúng tôi thảo luận – gia đình, bạn bè, ước
mơ, mục tiêu trong cuộc đời – tôi chắc chắn cũng là mối quan tâm
của các bạn trẻ mọi nơi trên thế giới.
Tôi và các bạn trẻ tôi trò chuyện cùng đa số đều thực hành Phật

Giáo Nichiren (Nhật Liên Tông). Nichiren, một vị thầy và nhà cải cách
Phật Giáo của Nhật thế kỷ 13, dạy rằng mỗi đời người đều có một
tiềm năng vô hạn, và Ngài vạch ra con đường tiếp cận dễ dàng mà qua
đó mỗi người có thể nuôi dưỡng tiềm năng ấy và tìm được hạnh phúc
thật sự trong đời, con đường mà Ngài học được qua bộ kinh Pháp
Hoa(1).
Thiên tài và những người có năng khiếu tuyệt vời chỉ là thiểu số,
số đông khổng lồ trong xã hội là những con người đơn giản, bình
thường. Tôi là một người bình thường, không có một nền tảng đặc
biệt nào cả. Cuốn sách này được viết với hy vọng rằng các bạn trẻ có
thể thu được lợi ích từ những lời khuyên của một người như tôi,
người có đôi chút kinh nghiệm hơn các bạn. Tôi hy vọng bạn đọc sẽ
tiếp nhận những điều tôi viết ra đây như lời khuyên từ một người đã
đi xa hơn chút xíu trên con đường đời, chứ không phải như những
bài thuyết giảng của những người có hiểu biết uyên thâm.
Một trong những mục tiêu tôi đặt ra trong đời là giúp các bạn trẻ
có được hy vọng và sự tự tin vào tương lai của mình. Bản thân tôi có
một niềm tin vô hạn dành cho giới trẻ, và vì thế tôi nói với họ: Các
bạn là niềm hy vọng của nhân loại! Mỗi bạn đều có một tương lai tươi
sáng phía trước. Mỗi bạn đều có một tiềm năng quý giá đang chờ
được phát triển. Thành công của các bạn, vinh quang của các bạn sẽ là
vinh quang cho tất cả chúng ta. Vinh quang của các bạn sẽ dẫn dắt con
đường trong thế kỷ này, thế kỷ của hòa bình và nhân đạo, thế kỷ quan
trọng nhất cho tất cả nhân loại. Xin được gửi đến các bạn lời cầu chúc
sức khỏe, sự tiến bộ không ngừng và thành công trong mọi nỗ lực của
mình.
Daisaku Ikeda

1
GIA ĐÌNH

CHA MẸ HAY LA RẦY
Bố mẹ lúc nào cũng mắng chửi cháu làm cháu không
muốn ở nhà mình nữa!
Tôi đã nghe điều này không biết bao nhiêu lần! Trong khi, một số
bạn yêu quý bố mẹ và gia đình của mình thì một số khác lại thấy cáu
giận bố mẹ vì cứ luôn ép buộc, áp đặt con cái. Dẫn đến, một số bạn
sống khép mình và không muốn giao tiếp với bố mẹ nữa.
Tôi cũng tranh cãi với mẹ hết lần này đến lần khác về việc tôi lựa
chọn sống cuộc đời mình như thế nào. Tôi thường nói: “Để con yên!
Để con làm theo cách của con!”
Các ông bố, bà mẹ dường như lúc nào cũng gây khó dễ với con
cái. Từ hàng tỉ năm nay, các bà mẹ vẫn thường nói những câu như:
“Làm bài tập của con đi!”, “Tắt vô tuyến đi!”, “Dậy ngay không muộn
bây giờ!”. Đó không phải là điều chúng ta có thể thay đổi. Nhưng các
bạn sẽ hiểu bố mẹ cảm thấy thế nào khi các bạn làm cha làm mẹ.
Vì thế sự rộng lượng của các bạn là rất quan trọng. Khi bố hay mẹ
mắng mỏ bạn, bạn có thể nghĩ: “Giọng nói khỏe chứng tỏ mẹ khỏe
mạnh; tuyệt”, hay “Bố đang thể hiện tình yêu với mình. Thật đáng
trân trọng.” Khả năng nhìn nhận bố mẹ theo cách này là một dấu hiệu
chứng tỏ bạn đang trưởng thành lên rồi đấy.
Trong cuộc sống của các loài vật, bố mẹ dạy cho con làm sao để
tồn tại – cách săn mồi, cách ăn, v.v... Cũng như thế, bố mẹ dạy dỗ
chúng ta rất nhiều điều, đưa chúng ta đi đúng hướng. Đây là điều
chúng ta sẽ dần thấy biết ơn khi chính mình trở thành người lớn.
Có một câu chuyện nổi tiếng về một chàng trai buồn rầu ngồi
tuyệt vọng bên đường sau khi cãi nhau với cha. Anh tin rằng cha

mình là một người thiển cận, bất công và ngu ngốc. Một người quen
lớn tuổi tới, đoán được nỗi buồn của anh, nói: “Hồi bác tầm 18 tuổi,
bố bác toàn nói với bác những điều đần độn, ngớ ngẩn làm bác sôi
máu. Bác phát ốm lên vì phải nghe những điều như thế. Nhưng mười
năm sau, bác bắt đầu cảm thấy những điều bố nói rất có ý nghĩa. Bác
đã tự hỏi: “Bố trở nên thông thái như vậy từ bao giờ nhỉ?”
Tôi nghĩ, quan trọng là ở chỗ các bạn biết sử dụng chính hiểu biết
của mình để tránh xung đột với cha mẹ. Hơn thế nữa, đôi khi cha mẹ
sẽ cãi nhau, điều khôn ngoan nhất là bạn đừng nên can thiệp.

THỂ HIỆN CÁ TÍNH
Tại sao bố mẹ lúc nào cũng phê phán quần áo đầu tóc của
cháu? Đấy là cách cháu thể hiện cá tính của mình mà.
Tôi có thể hình dung khá rõ rằng bạn cảm thấy cá tính của mình
không được bộc lộ nếu bạn bị buộc phải làm điều cha mẹ muốn. Tuy
nhiên, thể hiện cá tính và đơn thuần là chống đối vì mục đích chống
đối là hai việc hoàn toàn khác nhau.
Là một phần của tập thể lớn – như gia đình hay tập thể xã hội –
việc chúng ta có được tinh thần và trí tuệ để hòa hợp với mọi người là
điều rất quan trọng. Linh hoạt và chấp nhận nhiều quan điểm khác
nhau là dấu hiệu của một ý thức vững vàng về bản thân. Thay vì mù
quáng lao theo đám đông hay mù quáng chống lại nó, tìm kiếm sự cân
bằng và đồng điệu là điều tối quan trọng.
Sẽ là một sai lầm lớn nếu để bản thân trở thành người chỉ biết
nghĩ đến mình và vô tình với những người xung quanh. Chẳng ai là
một hòn đảo cả. Vây quanh chúng ta là gia đình, bạn bè và phần còn
lại của thế giới. Tất cả chúng ta đều có liên hệ với nhau. Chìa khóa của
vấn đề là thể hiện cá tính của chúng ta trong khi vẫn sống chan hòa
dưới tấm lưới của các mối quan hệ đó.
Cá tính thực sự không có nghĩa coi mình là trung tâm. Đó là cách
sống dẫn dắt chính chúng ta và những người khác theo chiều hướng
tích cực bằng những cách tự nhiên nhất.

QUÁ ÍT TIỀN
Mọi thứ cháu muốn làm đều đòi hỏi phải có tiền trong
khi cháu chẳng có đồng nào! Giá như gia đình cháu giàu có
thì tốt biết bao?
Bạn xuất thân từ một gia đình nghèo và cảm thấy chán nản vì bạn
không thể mua những thứ bạn thích. Có lẽ, bạn nghĩ số tiền cha mẹ
chi thêm cho mình chả thấm tháp gì so với số tiền cần có để trang trải
cuộc sống của gia đình bạn. Đây không phải là những tình huống xa
lạ. Rất nhiều bạn trẻ cũng giống như bạn. Thường thì họ nghĩ rằng
tiền chính là hạnh phúc. Nhưng họ đang phạm phải một sai lầm trầm
trọng.
Sinh ra trong một gia đình giàu có không phải là sự đảm bảo cho
hạnh phúc, quan niệm sinh ra trong một túp lều khiến người ta khốn
khổ cũng là sai lầm. Một người hạnh phúc hay bất hạnh không liên
quan gì đến người đó sở hữu bao nhiêu của cải vật chất. Thậm chí,
một gia đình giàu có và đáng ao ước cũng có thể phải đối phó với
những vấn đề nghiêm trọng mà không thể hiện ra ngoài. Thường thì
mọi người trông có vẻ hạnh phúc, nhưng bên trong họ có thể đang
giấu một nỗi đau cùng cực. Mọi người xuất hiện với vẻ ngoài thế nào
đi nữa thì cũng thật khó để nhìn ra điều gì ẩn giấu trong trái tim họ.
Thế nên đừng bao giờ xấu hổ vì tình trạng kinh tế của mình. Điều
đáng hổ thẹn là mang một trái tim khô kiệt, là sống không đàng
hoàng.
Một doanh nhân nổi tiếng thế giới từng nói với tôi: “Mặc dù giờ
đây tôi nổi tiếng và giàu có nhưng lúc còn nghèo, cảm giác của tôi về
mục đích và chí tiến thủ mạnh mẽ hơn nhiều. Hồi đó tôi có mục tiêu,
và cuộc sống luôn có những thử thách thú vị. Giờ thì tôi đặt ra mục
tiêu mới: cống hiến cho cuộc sống no đủ và hạnh phúc của những
người khác.”
Chúng ta thường thấy trên thương trường, mọi người tranh
giành nhau khốc liệt vì tiền, người ta cảm thấy khốn khổ và tuyệt
vọng nếu tên tuổi của mình bị phai nhạt, con người hủy hoại cuộc
sống của mình khi họ để cho sự nổi tiếng và quyền lực chiếm lĩnh đầu
óc họ, và người ta sống trong những ngôi nhà xa hoa nơi mà các
thành viên trong gia đình không yêu thương nhau. Nhiều khi những

người sống trong những gia đình dường như là lý tưởng, gương mẫu,
đạo mạo lại bị trói buộc bởi những nghi thức, truyền thống và vẻ bề
ngoài. Họ gặp khó khăn trong việc thể hiện cảm xúc và tạo không khí
ấm áp chân thành. Và cũng quá thường khi những bạn trẻ được
nuông chiều gặp khó khăn trong việc đặt ra mục tiêu và đạt được
những mục tiêu đó, vì mọi nhu cầu của họ đều được chăm sóc cẩn
thận. Vậy thì, khi suy nghĩ kỹ, liệu giàu có, nổi tiếng hay xa hoa có
đảm bảo hạnh phúc? Câu trả lời dứt khoát là “Không”.
Mọi điều phụ thuộc vào quan điểm của bạn. Thay vì nghĩ mình
bất hạnh chỉ vì cha mẹ không có nhiều tiền hay không học hành đến
nơi đến chốn, hãy nghĩ rằng đó là tình hình phổ biến. Bạn sẽ nhận
thấy rằng cách nhìn nhận này sẽ giúp bạn trở thành một người thực
sự nhân văn. Bạn sẽ nhận ra rằng những khó khăn chính là chất liệu
giúp cho bạn có thể phát triển một trái tim rộng lượng, trở thành một
người sâu sắc và nhân hậu.
Thực tế, chỉ bằng cách trải qua những khó khăn bạn mới có thể là
người hiểu được cảm giác của người khác. Nỗi đau và nỗi buồn sẽ
nuôi dưỡng thế giới con người bên trong của bạn. Từ đó, bạn có thể
cảm thông và khao khát được hành động vì hạnh phúc của mọi người.
Tiền bạc, sự nổi tiếng và của cải vật chất chỉ mang lại hào nhoáng
bề ngoài. Tuy nhiên, những người tu tập Đạo Phật học được cách tạo
lập một hạnh phúc tuyệt đối bằng cách chuyển cuộc sống của họ vào
bên trong. Khi chúng ta phát triển được một trạng thái tâm trí thoáng
đãng và rực rỡ như một lâu đài nguy nga, lúc đó không có gì – dù ta
có đi đâu hay gặp khó khăn, trong cuộc đời – có thể chôn vùi hay phá
hoại hạnh phúc của chúng ta.

HÒA HỢP VỚI CHA MẸ
Ước gì cháu có được cha mẹ tốt hơn.
Gia đình nào cũng có những hoàn cảnh và vấn đề riêng mà chỉ
những thành viên trong đó mới có thể hoàn toàn hiểu được. Bạn có
thể băn khoăn vì sao mình lại được sinh ra trong gia đình mình. Hay
vì sao cha mẹ bạn không ân cần như những cha mẹ khác. Hay vì sao
bạn lại không được ban cho một ngôi nhà xinh đẹp hơn và một gia

đình biết yêu thương, thông cảm hơn. Thậm chí bạn có thể muốn bỏ
nhà đi. Dù sao, một điều tôi có thể nói là, không cần biết cha mẹ là
người thế nào, họ là cha mẹ của bạn. Nếu không có họ, bạn đã chẳng
có mặt trên đời. Hãy hiểu ý nghĩa sâu xa của điểm này. Bạn đã được
sinh ra trong chính gia đình cụ thể này, tại địa điểm cụ thể này và trên
chính hành tinh này vào thời điểm cụ thể này. Bạn không được sinh
ra trong một gia đình khác. Thực tế này hàm chứa ý nghĩa của mọi
thứ.
Đạo Phật giải thích rằng chẳng có gì tình cờ xảy ra cả, và rằng mọi
người đã sẵn có trong họ tất cả những gì họ cần để được hạnh phúc.
Vì thế, không có kho báu nào quý giá hơn chính cuộc sống. Dù hoàn
cảnh của bạn khó khăn đến đâu, dù bạn có cảm thấy cha mẹ thiếu
quan tâm đến mình thế nào, thì bây giờ bạn cũng đang sống – vẫn
còn trẻ và được ban cho tâm hồn tươi mới, với tinh thần đó bạn có
thể tạo dựng hạnh phúc nhất cho cuộc sống của mình từ giờ phút này
trở đi. Đừng phá hoại hay làm tổn hại đến tương lai quý báu của
mình bằng cách vùi mình trong tuyệt vọng ngày hôm nay.
Hãy thúc đẩy bản thân một cách dũng cảm, nhắc nhở mình rằng
nỗi đau đớn và khổ cực càng sâu sắc bao nhiêu, hạnh phúc chờ đợi
bạn phía trước càng rực rỡ bấy nhiêu. Hãy quả quyết trở thành trụ
cột cho gia đình mình. Đạo Phật dạy cách sống này. Dù bạn có một
người cha hay người mẹ bị nghiện rượu hay mắc bệnh hiểm nghèo,
dù gia đình bạn đang phải trải qua những thời điểm khó khăn vì cha
hay mẹ bạn kinh doanh thất bại, dù bạn phải chịu nỗi đau chứng kiến
cha hay mẹ bị chỉ trích và ức hiếp, hay dù bạn có bị cha mẹ bỏ rơi –
tất cả những hoàn cảnh dường như ngang trái đó có thể được nhìn
nhận như một sự nuôi dưỡng để khiến bạn trưởng thành mạnh mẽ
hơn.
Dù cha mẹ đối xử với bạn thế nào, cuối cùng thì, trách nhiệm của
bạn là làm cho mình trở nên hạnh phúc chứ không phải của cha mẹ
bạn. Chính chúng ta là người quyết tâm trở thành “mặt trời” xua tan
đi đêm đen trong cuộc sống và gia đình của mình. Phật Giáo Nichiren
biết rằng giải pháp này có thể được củng cố bằng cách niệm Nam mô
Diệu pháp Liên hoa mỗi sáng và tối.
Dù điều gì xảy ra, việc bạn sống một cách tự tin với lòng quả
quyết rằng mình chính là “mặt trời” là một điều cực kỳ quan trọng.
Tất nhiên, trong cuộc sống có những ngày nắng và những ngày âm u.

Nhưng ngay cả trong những ngày u ám, mặt trời vẫn tỏa sáng. Thậm
chí nếu chúng ta đang phải chịu khổ đau, việc chúng ta tranh đấu để
giữ cho mặt trời vẫn tỏa sáng rực rỡ trong tim mình là một điều cực
kỳ quan trọng.
Một bạn trẻ mà tôi quen không có cha, mẹ cậu bị mất khả năng
lao động do bệnh nặng và chị của cậu thì đang nằm viện. Trong hoàn
cảnh đó, cậu đã vượt qua được khó khăn, có ý chí vươn xa hơn những
người khác. Tôi tin rằng những bạn trẻ phải đương đầu với những
gian khổ như thế sẽ trở thành những người hữu ích cho tương lai.

TIẾP THU LỜI KHUYÊN
Cháu thấy khó chịu khi mọi người, nhất là cha mẹ, cứ
hay chỉ ra những thiếu sót của mình.
Một trong những điều bực mình nhất là khi chúng ta nghĩ mình là
thế này, thế mà những người xung quanh lại nghĩ về mình hoàn toàn
ngược lại. Thực tế người khác có thể thấy một số điều ở chúng ta mà
chúng ta không thấy được. Đây là điều tốt, vì cũng như cách mà tấm
gương cho phép bạn được nhìn thấy khuôn mặt mình, những người
xung quanh bạn có thể đóng vai trò như một tấm gương để cho bạn
thấy nhiều khía cạnh khác về bản thân.
Những nhận xét của người thân có thể giúp bạn tập trung cá tính
của mình theo một hướng tích cực. Sự giáo dục, hướng dẫn, khuyên
nhủ, cảnh báo và thậm chí quở trách mà bạn nhận được đều có thể
trở thành điều hữu ích để chèo lái bạn trên con đường đúng đắn. Mặt
khác, từ chối lắng nghe lời khuyên của người khác, chống đối bằng
cách chỉ làm những điều mình muốn và khiến cho mọi việc thành khó
chịu với mọi người dưới cái cớ là thể hiện cá tính chỉ là các dạng thức
của sự bướng bỉnh, không mang lại lợi ích cho ai hết.
Rất tuyệt vời nếu có người chỉ ra những thiếu sót và giúp bạn nhổ
tận gốc những thói quen xấu của mình. Mặt khác, nếu gốc rễ của
những thói xấu đó vẫn còn, chúng sẽ dần dần ảnh hưởng không tốt
đến cuộc sống của bạn, hướng bạn vào chiều hướng có hại, tiêu cực.
Khi bạn nhận thức được điều này, bạn sẽ thấy rằng thật ngốc nghếch
nếu không lắng nghe lời khuyên từ người khác.

CẤM ĐOÁN QUÁ NHIỀU
Cha mẹ cháu đặt ra quá nhiều giới hạn cho cháu. Họ
dường như không hiểu rằng cháu đã lớn. Làm sao mà cháu
thuyết phục được họ về điều này đây?
Tôi chắc chắn có thể hiểu được điều bạn đang nói. Không ai thích
bị người khác kiểm soát, và cũng tự nhiên khi ước mình có thể tự làm
mọi việc mà không bị mọi người quấy nhiễu. Tôi biết vài bạn học sinh
mơ về sự tự do các bạn sẽ hưởng thụ nếu không có luật lệ nào hết, họ
ước có nhiều tiền, thời gian và chẳng có vị phụ huynh nào la rầy họ
cả. Nhưng, thực ra, đó là một cách nhìn nông cạn về xã hội loài người.
Tự do thực sự rốt cục chỉ xoay quanh điều mà bạn quyết định
cống hiến bản thân với cả trái tim. Như vậy không phải là cứ loanh
quanh chẳng làm gì. Không phải là tiêu tiền như nước. Không phải là
sở hữu tất cả thời gian rảnh trên thế giới. Không phải là đi nghỉ dài
ngày. Chỉ làm những việc mình thấy hài lòng không phải là tự do – nó
chẳng là gì ngoài sự bê tha. Tự do thực sự nằm trong những thử thách
liên tiếp để phát triển bản thân, để đạt được mục tiêu đã chọn.

2
BẠN BÈ

TÌNH BẠN THẬT SỰ
Làm thế nào cháu có thể phân biệt được ai là bạn thực
sự của mình?
Đầu tiên, hãy cân nhắc xem tình bạn là gì? Tình bạn thực sự là
mối quan hệ mà ở đó bạn thông cảm với bạn mình khi họ đang phải
buồn khổ và khuyến khích họ đừng đánh mất trái tim. Và đến lượt
mình, họ cũng làm như thế với bạn.
Tình bạn thường bắt đầu đơn giản từ chỗ quý mến một ai đó vì
cậu ấy hay cô ấy dành nhiều thời gian bên bạn, hay có thể giúp đỡ bạn
học tập tốt hơn. Bạn có thể bắt đầu bằng cách yêu quý người tử tế với
bạn và bạn có nhiều điểm chung với người đó. Trong khi tình bạn có
thể bắt đầu một cách bột phát và tự phát triển, tình bạn sâu sắc
thường cần quá trình kiểm nghiệm. Giữa bạn và bạn bè phải luôn
khích lệ và giúp đỡ lẫn nhau trong cuộc sống.
Có một khát vọng, như tốt nghiệp đại học hay đóng góp cho xã
hội, là điều quan trọng. Những ai thiếu mục đích hay phương hướng
rõ ràng, tích cực trong đời thường có xu hướng có những tình bạn
chẳng đi đến đâu hoặc tình bạn dựa trên sự phụ thuộc Trong một vài
trường hợp, những kiểu tình bạn như thế thực ra lại khuyến khích
hành vi phá hoại. Nhưng tình bạn giữa những người vui vẻ, khích lệ
lẫn nhau cùng cố gắng định hình những mơ ước của mình là tình bạn
sâu bền.
Nghị lực và sự thẳng thắn là những điều không thể thiếu trong
việc kết bạn. Tình bạn thực sự không cần để ý đến địa vị trong xã hội.
Bạn có thể có được một người bạn thực sự chỉ khi bạn cởi mở, khi
bạn chia sẻ với người khác những điều từ trái tim mình. Một người
ích kỷ, tự cao không thể có được những người bạn thực sự.

Mối dây kết nối trái tim người này với người khác là sự chân
thành. Với người lớn, tự tư hay tự lợi thường xen vào, và xuất hiện
những tình bạn được thiết lập do mục đích làm ăn. Nhưng những
tình bạn hình thành từ thời trẻ của ai đó nhìn chung thường không có
sự tư lợi. Không có gì tuyệt vời và quý giá hơn tình bạn thực sự được
hình thành từ khi bạn còn trẻ.
Các bạn bè từ thời cấp 2 và cấp 3, thậm chí tiểu học, giống như
những người bạn đồng diễn, xuất hiện trong cùng một vở kịch với
bạn trên sân khấu cuộc đời. Một vài người bạn có thể bạn không bao
giờ quên trong suốt cả phần đời còn lại.
Tình bạn là tài sản thực sự. Triết gia La Mã Cicero từng nói: “Tình
bạn gần gũi hơn tình thân” và “Cuộc sống không có tình bạn cũng
giống như thế giới không có ánh mặt trời” và câu nói của nhà triết học
Aristotle: “Một người bạn giống như một bản thể khác.” Không cần
biết người ta có địa vị cao hay thấp, hoặc của cải nhiều hay ít, nhưng
nếu không có tình bạn thì thật buồn và cô đơn. Một cuộc sống không
có tình bạn sẽ dẫn đến sự tồn tại mất cân bằng, bạn sẽ chỉ nghĩ đến
bản thân.

CHỌN BẠN TỐT
Cháu muốn có được những người bạn tốt trong cuộc
đời. Bác có thể cho cháu lời khuyên không ạ?
Bạn rất sáng suốt khi hiểu được tầm quan trọng của tình bạn. Bạn
hẳn có nhiều loại bạn bè – bạn bè hàng xóm mà bạn cùng đến trường
mỗi ngày, bạn cùng lớp, bạn bè trong các hoạt động ngoại khóa, bạn
cùng chơi. Cũng có lúc tình bạn bắt đầu như một việc rất bình
thường, với hai người chỉ ngồi lại trò chuyện. Rồi một ngày điều gì đó
xảy ra khiến cả hai cùng muốn đạt được mục tiêu nào đó. Sau đó họ
trở thành những người bạn tốt, ảnh hưởng tích cực tới nhau. Người
bạn thân nhất có được là những người mà với họ, bạn có thể cùng
tiến về một mục tiêu chung nào đó. Trong khi không thể chọn lựa gia
đình, chúng ta có thể lựa chọn bạn bè. Và đó là một lựa chọn quan
trọng. Tôi thường nghe các bạn trẻ khoe: “Trường học thật vui vì
cháu có bạn bè ở đó.” Người khác thì ca cẩm: “Cháu có bạn, nhưng
chẳng có ai đủ thân để tâm sự những điều thầm kín cả.”

Bạn được sinh ra trong vũ trụ bao la, trên hành tinh nhỏ xinh Trái
Đất và trong cùng một kỷ nguyên với những người quanh bạn. Dĩ
nhiên cực kỳ hiếm để tìm được giữa hàng tỷ người trên hành tinh
những người bạn chân thành, vô tư mà bạn có thể là chính mình khi
ở bên họ, những người sẽ hiểu được suy nghĩ và cảm xúc của bạn mà
không cần nói lời nào hết.
Giữa những người bạn học, tôi chắc rằng hầu hết các bạn đều có
ít nhất một hoặc hai người mà bạn nhắc tới như những người bạn
thật sự - xin hãy trân trọng họ. Nhưng nếu bạn cảm thấy rằng bạn
không có người bạn thân nào lúc này, cũng đừng lo lắng. Chỉ cần tự
nhủ rằng bạn sẽ có những người bạn tuyệt vời trong tương lai. Tập
trung năng lượng vào việc trở thành một cá nhân tốt đẹp, một người
chu đáo, không nói xấu người khác và không thất hứa. Tôi chắc chắn
rằng trong tương lai bạn sẽ có rất nhiều bạn, có lẽ là trên khắp thế
giới nữa kia.
Trong bất cứ hoàn cảnh nào, bạn nên hiểu rằng tình bạn phụ
thuộc vào bạn, không phải ai khác, là rất quan trọng. Tất cả cuối cùng
đều quy về thái độ của bạn, bạn sẵn sàng làm gì để đóng góp cho mối
quan hệ đó. Tôi hy vọng bạn sẽ không phải là một người bạn phù
phiếm, giúp đỡ người khác chỉ khi tình hình tốt đẹp và mặc kệ họ mắc
cạn khi có vấn đề xảy ra, thay vào đó, hãy phấn đấu trở thành người
sát vai bên bạn bè dù thế nào đi nữa.
Và nếu ai đó có phản bội lại lòng tin của bạn, hãy thề với bản thân
là bạn sẽ không bao giờ làm điều tương tự với bất kỳ ai khác. Khi bạn
đưa ra một lời hứa, hãy luôn giữ lời, dù thế nào đi nữa. Nếu bạn cố
gắng để là một người tử tế, chẳng mấy chốc bạn sẽ thấy những người
bạn tốt đến với mình.

BẠN TỐT - BẠN XẤU
Bố mẹ không chấp nhận những bạn bè cháu chơi cùng?
Cha mẹ lo lắng về bạn bè của bạn thì thực sự quan tâm cho hạnh
phúc của bạn. Với thầy cô cũng tương tự như vậy. Họ không phải làm
khó bạn đâu.

Đôi khi bạn bè có thể ảnh hưởng lên bạn lớn hơn cha mẹ hay bất
kỳ ai khác. Thế nên nếu bạn kết thân với những người bạn tốt –
những người bạn quan tâm đến việc tự hoàn thiện và phát triển bản
thân – thì bạn cũng có thể tiến theo chiều hướng tích cực. Kết giao
với những người tự hủy hoại bản thân dù sao cũng có những hậu quả
không tốt, kéo bạn xuống cùng với họ. Hãy can đảm từ bỏ những ảnh
hưởng tiêu cực và tránh xa những người có thể khiến bạn hành động
theo cách mà bạn thấy không thoải mái.
Đạo Phật dạy chúng ta nên kết giao với những người đồng hành
tốt, nghĩa là chúng ta nên cẩn thận chọn những người tốt để làm bạn
và noi theo. Đạo Phật còn răn dạy rằng chúng ta cách ly bản thân khỏi
những mối quan hệ không tốt. Một mối quan hệ dựa trên những động
cơ ích kỷ hay bị làm vẩn đục vì những rắc rối về tiền bạc không thể
được coi là một tình bạn đẹp. Tương tự, một mối quan hệ với người
tham gia vào hành vi mờ ám, người không phân biệt được phải trái,
rõ ràng là một tình bạn xấu. Một người bạn đích thực sẽ không đòi
hỏi tiền từ bạn hay khuyến khích bạn làm những điều sai trái. Đó là
cái xấu ngụy trang thành tình bạn. Bạn phải nói rõ chính kiến chống
lại điều đó và tránh dính líu đến nó. Đừng kéo dài mối liên hệ với
những người bạn xấu. Hãy tránh xa những kiểu người đó. Hãy nói
chuyện về hoàn cảnh của bạn với người mà bạn tin tưởng. Đừng im
lặng lo lắng về điều đó một mình.
Kinh Phật chỉ rõ rằng ngay cả một người lương thiện mà giao kết
với những người độc ác chắc chắn cũng sẽ bị ảnh hưởng bởi sự độc
ác đó, bởi vậy chúng ta nên nghiêm khắc với bản thân trong việc nhận
rõ hành vi sai trái và tiêu cực. Và bằng cách chỉ ra cho người khác
rằng hành động của họ đang gây ra sự khốn khổ và đau đớn, chúng ta
có thể thúc đẩy họ chuyển sang chiều hướng tích cực hơn. Thực tế, sự
thẳng thắn của chúng ta có thể mở đường cho việc tôi luyện sự gắn bó
sâu sắc của một tình bạn chân thành với người đó. Nói cách khác,
việc một người bạn xấu trở thành một người bạn tốt là điều có thể
thực hiện được.
Những người bạn không tốt là những người khiến người khác
gặp rắc rối và đau khổ. Những người bạn tốt, trái lại, là những người
động viên người khác một cách chân tình, mang đến cho họ hy vọng
và khiến họ muốn cải thiện bản thân. Tình bạn thực sự góp phần vào
sự trưởng thành của con người và quá trình tạo ra giá trị tích cực
trong cuộc đời ta.

Cách duy nhất để có được những người bạn tốt là chính bạn phải
là một người bạn tốt bằng cách duy trì sự chính trực của bạn. Người
tốt sẽ tìm đến người tốt.

ĐÁNH MẤT BẠN BÈ
Bác sẽ làm gì khi một người bạn đột nhiên không muốn
nói chuyện với bác nữa?
Trái tim của những người trẻ tuổi cũng giống như chiếc nhiệt kế
nhạy cảm. Một phút trước bạn thấy mọi thứ đều thật tuyệt, ngay sau
đó bỗng nhiên bạn thấy chán chường đến mức tự thuyết phục mình
rằng bạn hẳn phải là người tệ nhất trên thế giới. Bạn cũng có thể ngập
trong nỗi buồn và sự thất vọng vô bờ vì những vấn đề với bạn bè, trái
tim đau đớn vì tình yêu hay bệnh tật của người thân.
Tôi chắc chắn với bạn, khi còn trẻ, việc trải nghiệm cảm giác cùng
cực như vậy và nghi ngờ bản thân là điều hoàn toàn tự nhiên, thế nên
bạn không cần phải làm cho nỗi buồn của bạn thêm nặng nề bằng việc
lo lắng về những điều bạn cảm thấy. Hãy tin chắc rằng dù cho những
gian nan của bạn là gì, một ngày nào đó bạn sẽ nhìn lại chúng và thấy
chúng chỉ là một giấc mơ.
Điều đó nói rằng khi bạn trải qua những tình huống như thế, thì
điều tương tự cũng có thể xảy đến với bạn của bạn. Vì thế, tốt nhất
bạn nên hỏi người bạn có vẻ đang lánh xa bạn điều gì đang làm bạn
ấy phiền lòng. Rất có thể bạn sẽ thấy rằng, nguyên nhân của việc cô
bạn đó muốn đối xử lạnh lùng với bạn và thực tế, trong khi bạn vì sợ
bị tổn thương mà không chú ý đến việc tìm hiểu bạn ấy có điều gì
không ổn thì bạn ấy cũng vậy, cảm thấy bị chối bỏ và cô đơn.
Những mối quan hệ của con người giống như những tấm gương.
Nếu bạn đang nghĩ: “Giá như người này, người kia tử tế với mình
hơn một chút thì mình đã có thể nói cho cậu ấy nghe về cảm giác của
mình”, người đó chắc có lẽ cũng đang nghĩ điều tương tự.
Trong khi chỉ cần một chút can đảm để thực hiện những cố gắng
ban đầu, thì một kế hoạch tốt sẽ cần để tạo ra tác động đầu tiên khơi
dòng trao đổi giữa hai người. Bất chấp những nỗ lực đó, nếu bạn vẫn

bị cự tuyệt, lúc đó người thiệt thòi chính là bạn của bạn.
Chúng ta không thể biết được những suy nghĩ trong lòng người
khác, trái tim con người quả thực quá phức tạp. Con người thay đổi –
chỉ đơn giản như thế thôi. Nếu bạn của bạn cũng chia sẻ những cảm
xúc giống bạn về tình bạn của hai người, thế thì nó chắc chắn sẽ bền
lâu. Nhưng nếu cậu bạn ấy hay cô bạn ấy quyết định lựa chọn việc rút
lui, thì tình bạn đó chẳng thể tồn tại được lâu. Bản thân bạn có thể
không cố tình khiến một người bạn buồn lòng, gây rạn nứt trong
quan hệ của các bạn. Lời khuyên của...