ANTOINE DE SAINT-EXUPÉRY

Hoàng Tử Bé
Với các tranh minh hoạ của chính tác giả

Xem tại: Chiasemoi.com

Hoàng tử bé
Dịch theo bản gốc tiếng Pháp “Le Petit Prince”, Édition Gallimard,
1999, ISBN: 2-07-040850-7.

Tôi nghĩ rằng, để trốn chạy,
cậu đã bám theo một đàn chim di trú.

-2-

Antoine de Saint-Exupéry

ANTOINE DE SAINT-EXUPÉRY

Hoàng Tử Bé
Với các tranh minh hoạ của chính tác giả

NGUYỄN TẤN ĐẠI dịch
(bản hiệu đính 2011)

2003
-3-

Hoàng tử bé

-4-

Antoine de Saint-Exupéry

Lời người dịch
Hoàng Tử Bé của Antoine de Saint-Exupéry (đọc
là: Ântoan đờ Xent-Exuyapêri) có thể được xem là một
trong những thiên phẩm của nền văn học thế giới hiện
đại, đã được dịch ra hàng trăm thứ tiếng, đã làm say mê
biết bao thế hệ ở mọi quốc gia...
Một đồng nghiệp người Pháp của tôi nói rằng:
“Hoàng Tử Bé là một tác phẩm phù hợp với mọi lứa
tuổi, mọi trình độ cảm thụ, ở mọi quốc gia trong mọi
thời điểm...”
Bản dịch tiếng Việt nổi tiếng nhất, nhận được nhiều
lời khen nhất trong số gần chục bản dịch xưa nay có lẽ
là của Bùi Giáng (NXB An Tiêm in năm 1973, NXB
Văn nghệ tái bản năm 2005). Một bản dịch được phổ
biến khá rộng rãi trên Mạng là của Vĩnh Lạc (NXB
Đồng Nai, 1994). Ngoài ra còn có các bản dịch khác
như của Trần Thiện Đạo (Cậu hoàng con - NXB Khai
Trí, 1966), Nguyễn Thành Long (Em bé con nhà trời NXB Kim Đồng, 2000; Chú bé hoàng tử - NXB Văn
nghệ TP. HCM, 2000), Trịnh Nhất Định (Hoàng tử bé NXB Trẻ TP. HCM, 2000), Thuận Thiên (Hoàng tử bé,
in chung với truyện Nàng công chúa nhỏ - NXB Văn
hoá Thông tin, 2005), Châu Diên (Hoàng tử bé - NXB
Lao động, 2007)... Không dừng lại ở đó, ắt hẳn vẫn còn
nhiều người muốn thử khả năng dịch thuật của mình để
cho ra đời các bản dịch khác về sau...

-5-

Hoàng tử bé

Nhìn chung, tất cả các bản dịch có thể đều lột tả
được nội dung chủ yếu của truyện, và có thể tạo ra niềm
yêu thích ở các nhóm độc giả khác nhau, tuỳ mỗi phong
cách viết của dịch giả. Song, lời văn của bản gốc tiếng
Pháp thật ra rất đơn giản, trong sáng, hơi có vẻ mơ
mộng và ngây thơ của một cậu bé đang lớn, đang đi tìm
bạn, đang khám phá cái ý nghĩa quan trọng và cốt lõi
nhất của cuộc sống con người. Lối suy nghĩ, cách sử
dụng từ ngữ, cách xưng hô, cách đặt các câu hỏi và theo
đuổi đến cùng các câu hỏi,... của cậu bé trong suốt cuộc
hành trình đều rất trong trẻo và hồn nhiên. Bù lại, ngôn
ngữ của người kể chuyện lại chan chứa tình yêu thương
dành cho cậu bé - người bạn gặp giữa sa mạc, ở bên lằn
ranh mong manh của sự sống và cái chết, người đã phá
tan đi mọi chai sạn xơ cứng trong tâm hồn của một
“người lớn”, để trở về với cậu bé ngày xưa ông đã từng
là.
Tôi có may mắn được tiếp cận trực tiếp bản gốc
tiếng Pháp ngay từ lần đọc đầu tiên, ấn bản năm 1999
của nhà xuất bản Gallimard. Ấn bản này được in lại với
những chi tiết và hình minh hoạ sát thực nhất với bản in
đầu tiên năm 1943 tại Mĩ, trong khi những bản vẫn được
lưu truyền và in đi in lại (mà các bản dịch tiếng Việt xưa
nay thường sử dụng) đã mất hoặc sai lệch nhiều chi tiết
suốt mấy chục năm liền. Không dám đưa ra một phép so
sánh, chỉ là tự thấy có những cảm nhận đồng điệu với
tác phẩm này, nên tôi xin hân hạnh giới thiệu bản dịch
của mình, với hi vọng giữ được các thông điệp quan
-6-

Antoine de Saint-Exupéry

trọng của tác giả, cũng như nhịp điệu thơ mộng của
cuộc hành trình cậu bé khám phá vũ trụ, cũng là khám
phá chiều sâu tấm lòng con người. Dù ít nhiều người đã
từng đọc qua, hay đọc đi đọc lại nhiều lần, song biết đâu
mỗi khi đọc lại chúng ta lại có một khám phá mới mẻ
hơn thì sao!
Bản dịch của tôi đã một lần được xuất bản, do Công
ty Văn hoá Đông A kết hợp với Nhà xuất bản Hội Nhà
Văn phát hành vào năm 2005. Bản dịch này có nhiều
điểm hiệu chỉnh so với lần phát hành trước.
Với bạn đọc, hãy xem nó như một câu chuyện cổ
tích, thả lỏng tâm hồn thoát khỏi mọi vướng bận để hoà
cùng từng bước đi của cậu bạn nhỏ...
TP. HCM, 2011
Nguyễn Tấn Đại

-7-

Hoàng tử bé

ĐÔI NÉT VỀ CUỘC ĐỜI VÀ SỰ NGHIỆP CỦA
ANTOINE DE SAINT-EXUPÉRY
Antoine de Saint-Exupéry sinh ngày
29 tháng 6 năm 1900 tại Lyon (Pháp),
trong một gia đình danh giá lâu đời. Cha
ông, bá tước Jean Marie de Saint-Exupéry,
mất khi ông được 4 tuổi. Cả đời ông đã
dành trọn tình yêu thương cho người mẹ
yêu quý của mình (“Thư gửi mẹ”, xuất bản
năm 1954).
Thuở đi học, ông là một cậu học trò khó bảo nhưng hơi
mơ mộng và say mê thơ ca.
Năm 1921, ông tham gia lực lượng không quân và học lái
máy bay. Bầu trời đã trở thành một niềm đam mê lớn trong
đời ông.
Năm 1926, ông được tuyển làm phi công vận chuyển thư
trên tuyến Toulouse (Pháp) – Casablanca (Maroc) cho hãng
hàng không Latécoère (“Tàu thư phương Nam”, 1929). Hai
năm sau, ông sang Buenos Aires điều hành “Bưu điện Hàng
không Argentina”. Từ năm 1931, ông quay trở lại thực hiện
các chuyến bay đưa thư ban đêm và sau đó là các chuyến bay
thử nghiệm cho Latécoère (“Bay đêm”, giải thưởng Fémina
1931). Năm 1939, ông cho xuất bản tác phẩm “Cõi người ta”
và được tặng giải thưởng lớn của Viện Hàn lâm Quốc gia
Pháp.
Khi Chiến tranh Thế giới thứ hai bùng nổ, ông được gọi
tái nhập ngũ và trở thành phi công chiến đấu. Năm 1941, ông
sang định cư tại Mĩ. Ở đây, ông đã viết nhiều thư từ trao đổi
với một người bạn đang sống lưu vong tên là Léon Werth. Về
-8-

Antoine de Saint-Exupéry
sau các bức thư này đã được tập hợp lại trong tác phẩm “Thư
gửi một con tin” (1944). Cũng tại Mĩ, ông đã cho ra đời các
tác phẩm “Phi công chiến đấu” (1942) và “Hoàng tử bé”
(1943).
Một năm trước khi kết thúc chiến
tranh, ông tham gia lực lượng Đồng
minh đổ bộ lên Bắc Phi. Ngày 31 tháng 7
năm 1944, trong chuyến bay thực hiện
nhiệm vụ lần thứ 10 của mình, ông đã
không bao giờ trở lại.
Sau khi ông mất tích, các tác phẩm
ông chưa kịp công bố đã lần lượt được
xuất bản: “Thành trì” (1948), “Thư thời tuổi trẻ” (1953), “Sổ
tay” (1953), “Ý nghĩa cho cuộc đời” (1956), “Chuyện thời
chiến” (1962).
Ông được biết đến nhiều nhất với tác phẩm “Hoàng tử
bé”, đã được dịch ra hơn 100 thứ tiếng và hiện nay vẫn còn
bán được hàng triệu bản mỗi năm. Một cậu bé tóc vàng du
hành qua các vì sao đi tìm kiếm một người bạn, tìm kiếm một
ý nghĩa thật sự cho cuộc đời mình…
Lâm Đồng - TP.HCM, 2003
NGUYỄN TẤN ĐẠI

-9-

Hoàng tử bé

Lời bạt của ấn bản tiếng Pháp năm 1999
Cùng với Antoine Gallimard, chúng tôi rất hân
hạnh được xuất bản trong khuôn khổ bộ sưu tập “Sách
bỏ túi” và cũng là lần đầu tiên in toàn vẹn tác phẩm
Hoàng Tử Bé, tuân thủ nghiêm ngặt ấn bản gốc phát
hành tại Hoa Kì năm 1943, vốn là bản in duy nhất khi
tác giả còn sống.
Quả thực là Saint-Exupéry khi còn lưu vong tại
Hoa Kì từ 1941 đến 1943, do không thể duy trì mối liên
hệ thường xuyên với nhà xuất bản quen thuộc của mình
tại Paris, đã uỷ nhiệm cho nhà xuất bản Reynal &
Hitchcock tại New York phát hành hai ấn bản đầu tiên
của câu chuyện này, một bản tiếng Pháp và bản kia
tiếng Anh, cả hai đều có những bức vẽ màu nước nổi
tiếng. Chỉ đến ba năm sau đó, ngày 30 tháng 11 năm
1945, tại Pháp mới ra đời ấn bản đầu tiên của Hoàng
Tử Bé, do Librairie Gallimard phát hành. Cho đến tận
ngày nay, ấn bản này đã trở thành mốc tham chiếu duy
nhất cho tất cả các bản phát hành về sau cho công
chúng Pháp.
Nhưng khi so sánh hai ấn bản phát hành tại Hoa Kì
năm 1943 và ấn bản sau đó tại Pháp năm 1945, chúng
tôi đã nhận thấy nhiều điểm khác biệt tế nhị trong cách
tái hiện các bức vẽ của Saint-Exupéry. Một sự khác biệt
khó có thể giải thích được chỉ với nguyên nhân liều
lượng mực in hay kĩ thuật ấn loát. Nhà thiên văn nhìn
cái gì qua chiếc ống nhòm của mình? Một ngôi sao,
- 10 -

Antoine de Saint-Exupéry

thật không may lại biến mất trong ấn bản tại Pháp. Và
những dòng chữ viết của vị thương nhân hay các công
thức trên bảng của nhà thiên văn; chúng chắc chắn là
chẳng có gì giống nhau. Cần nhớ rằng người ta đếm số
khác hẳn ở bên kia bờ Đại Tây Dương! Danh sách
những chi tiết khác biệt nho nhỏ còn dài, từ đường viền
chiếc khăn choàng cổ đến những chiếc đài và cánh hoa,
từ những tia sáng mặt trời đến chân chiếc cột đèn, từ rễ
những cây bao báp đến cành nhánh của những cây cọ.
Ngoài ra, số lần mặt trời lặn đã thay đổi kể từ các lần
tái bản những năm 1950.
Tại sao lại có nhiều điểm dị biệt đến vậy? Nhà xuất
bản tại Pháp vì không có các bản vẽ gốc của tác giả đã
sử dụng lại các tranh minh hoạ của một trong hai ấn
bản đầu tiên tại Hoa Kì. Những bức tranh này có thể bị
cho là quá nhạt đối với bản in mới, do đó đã được sao
chép lại nguyên vẹn rồi “tô điểm” hay “chỉnh sửa”
thêm. Nhất là, việc sử dụng giấy calque đã gây ra
những hiệu ứng tăng cường trên các bản vẽ gốc, chỗ
này chỗ khác được thêm màu vào những đường nét đã
nhạt; các nét cọ vốn còn thấy rõ trong ấn bản năm 1943
đã biến mất dưới tác dụng “trơn láng” của màu sắc; và
chính vì vậy mà các chi tiết đã thay đổi, thậm chí trở
nên tệ hơn.
Do dó, dựa vào các điều kiện kĩ thuật hiện có,
chúng tôi đã quyết định phát hành bản in mới này dựa
trên ấn bản Hoàng Tử Bé in tại Hoa Kì.

- 11 -

Hoàng tử bé

Năm mươi tám năm sau, công chúng Pháp và Pháp
ngữ đã có thể đọc câu chuyện quen thuộc này với
những bức tranh minh hoạ do chính tác giả vẽ và chứng
kiến phát hành khi còn đương thời. Đó là một mối liên
hệ mới giữa Saint-Exupéry và Hoàng Tử Bé.
Frédéric D'Agay1

1

Frédéric D'Agay: nhà sử học người Pháp, chủ tịch Quỹ SaintExupéry từ 1990 đến 2003 (ND).

- 12 -

Antoine de Saint-Exupéry

Tặng Léon Werth.
Tôi xin lỗi các bạn nhỏ vì đã đề tặng cuốn sách này
cho một người lớn. Đó là một lời xin lỗi nghiêm túc: đối
với tôi người lớn này là người bạn tốt nhất trần đời. Lời
xin lỗi thứ hai: người bạn này có thể hiểu được mọi
chuyện, kể cả những câu chuyện trẻ con. Lời xin lỗi thứ
ba: người ấy sống ở nước Pháp trong đói rét. Người ấy
rất cần được an ủi. Còn nếu những lí do trên vẫn chưa
làm các em thông cảm, thôi thì tôi đề tặng người ấy
thuở còn bé vậy. Người lớn ai mà chẳng có một thời ấu
thơ (ấy thế mà chả mấy ai nhớ được). Bây giờ tôi viết
thế này nhé:
Tặng Léon Werth
những ngày còn bé.

- 13 -

Hoàng tử bé

I
Hồi lên sáu tuổi, có lần tôi thấy một bức tranh rất
ấn tượng trong một cuốn sách viết về rừng hoang, tựa là
“Những chuyện từng trải”. Nó vẽ một con trăn đang
nuốt chửng một con mãnh thú. Bức tranh đó tôi vẽ lại
dưới đây.

Sách viết rằng: “Những con trăn này nuốt chửng
lấy con mồi mà chẳng cần nhai. Sau đó chúng nằm ườn
ra ngủ suốt sáu tháng trời để tiêu hoá cho hết mồi.”
Từ đó tôi hay tưởng tượng về những chuyến thám
hiểm trong rừng sâu, và cuối cùng, với cây chì màu, tôi
đã vẽ được một bức tranh cho chính mình. Bức tranh
số 1. Nó như thế này:

- 14 -

Antoine de Saint-Exupéry

Tôi đem khoe tuyệt tác của mình cho người lớn
xem và hỏi họ có sợ không. Vậy mà họ bảo: “Một cái
mũ thì có gì đáng sợ?”
Tôi nào có vẽ cái mũ. Đó là một con trăn đang ăn
thịt một con voi đấy chứ. Đành phải vẽ cả bên trong
bụng con trăn cho người lớn hiểu. Họ lúc nào cũng cần
phải được giải thích. Và rồi bức tranh số 2 ra đời:

Người lớn lại khuyên tôi quên những con trăn bụng
đóng hay bụng mở đi, mà nên tập trung vào học địa lí,
lịch sử, làm tính và ngữ pháp. Xem như tôi từ bỏ sự
nghiệp hoạ sĩ rực rỡ từ dạo ấy, khi chỉ vừa sáu tuổi. Bức
tranh số 1 rồi bức tranh số 2 lần lượt thất bại đã làm tôi
nản lòng. Người lớn có bao giờ tự mình hiểu được
chuyện gì đâu, và thật là mệt cho trẻ con lúc nào cũng
cứ phải giải thích cho họ…
Lớn lên tôi phải chọn một nghề khác và đã học làm
phi công. Tôi đã bay gần như cùng trời cuối đất. Và quả
thật là môn địa lí lúc bấy giờ đã phát huy tác dụng. Chỉ
cần nhìn loáng một cái tôi đã nhận ra ngay nước Trung
- 15 -

Hoàng tử bé

Hoa hay là vùng Arizona2. Điều đó thật có ích, nếu
người ta lỡ lạc hướng bay vào ban đêm.
Cứ như thế tôi đã lớn lên, đã gặp vô khối những
người lớn nghiêm túc. Tôi đã nhiều lần sống cùng với
họ. Tôi từng nhìn họ rất gần. Điều đó vẫn không làm tôi
nghĩ khác đi gì mấy.
Mỗi lần gặp ai có vẻ sáng láng một chút, tôi lại thử
đưa cho họ xem bức tranh số 1 mà tôi luôn mang theo
bên người. Tôi muốn biết phải chăng họ thật sự thông
hiểu. Nhưng ai cũng phán: “Đây là cái mũ.” Thôi thì tôi
khỏi bàn đến những con trăn khổng lồ, khỏi cánh rừng
hoang sơ, và khỏi cả sao trời. Tôi hạ mình xuống ngang
tầm của họ. Tôi cùng họ kháo chuyện chơi bài, chuyện
đánh gôn, chuyện chính trị, chuyện cravat. Và người lớn
ấy thật hài lòng vì đã gặp một con người lễ độ đến
vậy…

2

Arizona: một vùng phía tây nam nước Mỹ (ND).

- 16 -

Antoine de Saint-Exupéry

II

Tôi đã sống cô độc như thế, không có ai thật sự
đáng nói chuyện, cho đến khi xảy ra một tai nạn trên sa
mạc Sahara3, cách đây sáu năm. Có gì đó bị vỡ trong
động cơ. Và vì bên cạnh chẳng có ai, thợ máy không,
hành khách cũng không, tôi đành tự mình xoay sở với
công việc sửa chữa nhọc nhằn này. Với tôi đó là chuyện
sống còn. Tôi chỉ còn đủ nước uống cho tám ngày.
Đêm đầu tiên tôi đã thiếp đi trên cát, giữa sa mạc
hoang vu không một bóng người. Tôi còn cô độc hơn cả
một kẻ đắm tàu lênh đênh giữa đại dương mênh mông.
Thế nên các bạn nghĩ xem tôi ngạc nhiên đến nhường
nào, khi trời vừa hửng sáng, có một giọng nói lạ kì đã
đánh thức tôi dậy. Có ai đó gọi tôi:
- Chú ơi! Làm ơn vẽ giùm cháu một con cừu!
- Hả?
- Nhờ chú vẽ giùm cháu một con cừu…
Tôi giật bắn người dậy như bị sét đánh. Tôi dụi mắt
rồi nhìn lại. Trước mặt là một cậu bé dáng vẻ rất lạ
thường đang nhìn tôi chăm chú. Dưới đây là bức chân
dung đẹp nhất mà sau này tôi vẽ lại được về cậu. Nói
3

Sahara: sa mạc lớn nhất thế giới, ở châu Phi (ND).

- 17 -

Hoàng tử bé

thế nhưng bức vẽ của tôi so với cậu ngoài đời thì hãy
còn thua xa lắm. Tuyệt nhiên đó không phải do lỗi của
tôi. Có ai khuyến khích tôi học vẽ đâu, và tôi đã chỉ vẽ
được những con trăn bụng đóng và bụng mở từ tuổi lên
sáu đấy thôi.
Tôi tròn mắt sững sờ nhìn cậu bé mới xuất hiện.
Đừng quên rằng tôi đang ở giữa chốn sa mạc hoang vu
không một bóng người. Thế mà anh bạn nhỏ của tôi
chẳng có vẻ gì là lạc đường hay mệt mỏi, không lả
người vì đói khát, cũng chẳng hề tỏ ra sợ sệt. Trông cậu
không giống một em bé đi lạc giữa hoang mạc mênh
mông vắng lặng. Mãi tôi mới cất được tiếng, và nói với
cậu bé:
- Nhưng cháu làm gì ở đây?
Cậu bé lặp lại một cách chậm rãi nhưng hết sức
nghiêm túc:
- Chú làm ơn… Vẽ giùm cháu một con cừu…
Khi quá đỗi kinh ngạc, ta không còn biết từ chối
làm sao. Chuyện càng khó tin hơn nữa khi giữa chốn
hoang vu chết người như thế tôi lại lôi được từ trong túi
ra một tờ giấy và một cây bút vẽ. Đến đây tôi mới sực
nhớ ra rằng mình chỉ học địa lí, lịch sử, làm tính và ngữ
pháp, nên bảo anh bạn nhỏ (với thái độ hơi cáu bẳn)
rằng tôi không biết vẽ. Cậu bé từ tốn nói:
- Không sao cả. Xin vẽ giùm cháu một con cừu.

- 18 -

Antoine de Saint-Exupéry

Đây là bức chân dung đẹp nhất
mà sau này tôi vẽ lại được về cậu.
- 19 -

Hoàng tử bé

Vì chưa bao giờ vẽ cừu nên tôi
vẽ lại cho cậu một trong hai bức vẽ
của tôi. Bức con trăn bụng đóng. Và
tôi sửng sốt khi nghe cậu trả lời:
- Không phải! Cháu không muốn
một con voi bị trăn nuốt trong bụng.
Con trăn rất nguy hiểm, còn con voi thì quá kềnh càng.
Ở chỗ cháu rất nhỏ. Cháu muốn có một con cừu. Xin vẽ
giùm cháu một con cừu.
Tôi đành vẽ theo ý cậu.
Cậu bé chăm chú quan sát, rồi:
- Không được! Con này bị bệnh
rồi. Chú vẽ con khác đi.
Tôi lại vẽ.
Anh bạn nhỏ
mỉm cười, vẻ rất độ lượng:
- Chú coi nè… Đây là con cừu
đực mất rồi. Nó có sừng…
Tôi lại vẽ tiếp.
Cậu bé vẫn một mực không
chịu:
- Con này già quá. Cháu muốn một con cừu sống
được thật lâu.
Đến đây thì tôi không còn đủ kiên nhẫn nữa, vì còn
phải sửa gấp cái máy, tôi quẹt nguệch ngoạc vài đường
rồi đưa cho cậu bé:

- 20 -

Antoine de Saint-Exupéry

- Đây là cái thùng. Con cừu của cháu ở trong đó.
Nhưng tôi thật không còn tin vào mắt mình nữa khi
nhìn thấy vẻ mặt ông quan toà nhỏ rạng rỡ hẳn lên:
- Đây đúng là cái cháu muốn. Chú nghĩ có tốn
nhiều cỏ cho con cừu này lắm không?
- Chi vậy?
- Vì ở chỗ cháu rất nhỏ…
- Chắc chắn sẽ đủ mà. Chú chỉ cho cháu con cừu
nhỏ xíu.
Cậu bé nghiêng đầu ngắm nghía bức tranh:
- Đâu có nhỏ tới vậy… Ồ! Nó ngủ rồi kìa…
Và như thế, tôi đã làm quen với hoàng tử bé.

III
Phải mất khá lâu sau tôi mới đoán ra được hoàng tử
bé đến từ đâu. Cậu hỏi tôi hàng lô chuyện nhưng chẳng
trả lời tôi lấy một câu. Chỉ nhờ vào những câu nói tình
cờ mà tôi dần dần khám phá ra thế giới bí ẩn của cậu.
Khi lần đầu tiên trông thấy chiếc máy bay của tôi (tôi
không vẽ ra vì nó quá khó), cậu liền hỏi:
- Cái này là đồ gì vậy?
- Không phải đồ. Nó bay được. Đó là máy bay.
Máy bay của chú đó.
- 21 -

Hoàng tử bé

Và tôi tự hào cho cậu biết rằng mình bay lượn trên
không trung.
- Sao? Chú cũng rớt từ trên trời xuống hả?
- Ừ, - tôi khiêm tốn đáp.
- A ha! Mắc cười quá!…
Và hoàng tử bé phá ra cười khiến tôi nổi cáu. Tôi
muốn người khác xem chuyện xui xẻo của tôi là việc
nghiêm túc. Rồi cậu bé nói tiếp:
- Tức là chú cũng từ trên trời xuống. Vậy chú ở
hành tinh nào?
Ngay lập tức tôi lờ mờ hiểu ra sự xuất hiện đầy bí
ẩn của cậu bé, bèn hỏi:
- Vậy cháu từ hành tinh khác tới hả?
Nhưng cậu bé không trả lời tôi. Cậu vẫn không rời
mắt khỏi chiếc máy bay và khẽ lắc đầu:
- Cũng phải thôi, cưỡi nó thì chú đâu thể từ rất xa
tới được…
Rồi cậu lại đắm mình trong sự mơ màng lặng im.
Một lúc sau, lấy con cừu tôi vẽ ra khỏi túi, cậu trầm
ngâm ngắm nghía con vật thân yêu của mình.
Các bạn thử tưởng tượng xem “những hành tinh
khác” huyền bí kia đã kích thích trí tò mò của tôi đến
nhường nào. Tôi quyết định truy hỏi cho ra ngọn nguồn:
- Này anh bạn trẻ, cháu từ đâu tới? “Ở chỗ cháu” là
ở đâu? Cháu muốn đem con cừu này đi đâu?
Cậu trả lời tôi sau một hồi suy tư:
- Kể ra cũng tiện, với cái thùng chú đã cho cháu, vì
vào ban đêm nó sẽ có một mái nhà ấm áp.
- 22 -

Antoine de Saint-Exupéry

- Đúng đó. Và nếu cháu ngoan, chú sẽ cho cháu
thêm một sợi dây để ban ngày cột nó lại. Thêm một cái
cọc nữa.
Lời đề nghị này dường như làm hoàng tử bé phật
lòng:
- Cột nó lại à? Thật là chuyện kì quặc!
- Nhưng nếu cháu không cột nó lại, nó sẽ đi lang
thang và rồi sẽ lạc mất.
Anh bạn nhỏ của tôi lại bật cười giòn giã:
- Nhưng chú muốn nó đi tới tận đâu?
- Đâu chẳng được. Cứ thẳng đằng trước mặt…
Tức thì hoàng tử bé khẳng định chắc chắn:
- Không sao đâu, ở chỗ cháu rất nhỏ.
Rồi lại thêm một
chút trầm tư, cậu lẩm
bẩm:
- Cứ thẳng đằng
trước mặt người ta
chẳng thể đi xa…

- 23 -

Hoàng tử bé

IV
Và như thế, tôi biết được điều quan trọng thứ hai:
hành tinh quê hương của hoàng tử bé chỉ vừa lớn hơn
một ngôi nhà.
Điều đó không làm cho tôi ngạc nhiên lắm. Tôi
thừa biết, ngoài những hành tinh lớn mà người ta đã đặt
tên như Trái Đất, Sao Thổ, Sao Hoả, Sao Kim, còn có
hàng trăm hành tinh khác đôi khi nhỏ đến độ phải quan
sát thật kĩ bằng kính thiên văn mới có thể thấy được.
Khi một nhà thiên văn phát hiện ra một hành tinh nào
đó, ông ta sẽ đặt tên nó bằng một con số. Ví dụ như
“tiểu hành tinh 325”.
Tôi
có
những lí do
nghiêm túc để
tin chắc rằng
quê hương của
hoàng tử bé
chính là tiểu
hành tinh B 612.
Tiểu hành tinh
này được một
nhà thiên văn
Thổ Nhĩ Kì phát
hiện ra năm
1909.
- 24 -

Antoine de Saint-Exupéry

Ông ta đã báo cáo
phát hiện của mình trong
một Hội nghị Thiên văn
học Quốc tế. Tiếc thay
chẳng một ai tin lời ông
ta, chỉ vì bộ y phục ông
mặc trên người. Người
lớn là thế đấy.
Dù sao cũng còn
may mắn cho tiếng tăm của hành tinh B 612 này, vì sau
đó một nhà độc tài Thổ đã buộc dân chúng ăn vận theo
kiểu Âu Châu, nếu không sẽ bị khép tội chết. Nhà thiên
văn kia đã trình bày lại phát kiến của mình vào năm
1920, trong một bộ cánh rất lịch thiệp. Và lần này người
ta đã tin ông.
Tôi kể lể dài dòng về tiểu hành tinh B 612 và khẳng
định với các bạn con số đó, tất cả cũng chỉ vì người lớn
cả. Người lớn rất thích những con số. Khi bạn kể cho họ
nghe về một người bạn mới quen, họ sẽ chẳng bao giờ
hỏi bạn về cái cốt
yếu. Họ chẳng bao
giờ hỏi bạn: “Nó
nói năng thế nào?
Nó thích chơi trò
gì? Nó có thích
sưu tập bươm
bướm không?” Họ
chỉ hỏi: “Nó mấy
- 25 -

Hoàng tử bé

tuổi rồi? Nó có mấy anh em? Nó nặng bao nhiêu kí? Ba
nó kiếm được bao nhiêu tiền?” Chỉ như thế họ mới hình
dung ra được. Còn lỡ mà bạn kể với người lớn rằng:
“Cháu thấy có một ngôi nhà rất đẹp, xây toàn gạch màu
hồng, có những chậu hoa trên bệ cửa sổ và bầy bồ câu
xinh xắn trên mái nhà…” thì đừng mong gì họ tưởng
tượng ra ngôi nhà đó. Cần phải nói: “Cháu vừa thấy một
căn nhà đáng giá một trăm ngàn quan.” Họ sẽ thốt lên
ngay: “Một căn nhà tuyệt đẹp!”
Do đó, nếu bạn nói với họ: “Cháu đã gặp hoàng tử
bé, cậu ấy rất dễ thương, cậu ấy đã cười với cháu, và
cậu ấy muốn có một con cừu. Chuyện này là có thật vì
cậu ấy muốn có một con cừu”, họ sẽ nhún vai như vừa
nghe một câu chuyện trẻ con. Bằng ngược lại, thử nói:
“Cậu ấy tới từ tiểu hành tinh B 612” xem, họ sẽ gật gù
tin ngay và bạn sẽ yên thân thoát khỏi những câu hỏi
của họ. Họ là thế đấy. Cũng đừng trách gì. Trẻ con cần
phải biết thông cảm cho người lớn.
Lẽ dĩ nhiên, chúng ta là người am hiểu cuộc đời,
cho nên những con số thật đáng buồn cười! Tôi những
muốn bắt đầu câu chuyện này giống như trong cổ tích.
Tôi những muốn kể rằng:
“Ngày xửa ngày xưa, có một chàng hoàng tử bé
sống trên một tiểu hành tinh chỉ vừa lớn hơn người cậu,
và cậu mong ước có một người bạn…” Với những ai am
hiểu cuộc đời, dễ tin là có một nơi như thế hơn chứ.

- 26 -

Antoine de Saint-Exupéry

Hoàng tử bé trên tiểu hành tinh B 612.

- 27 -

Hoàng tử bé

Vì tôi không muốn người ta đọc sách của tôi một
cách hời hợt. Tôi đau đớn biết bao nhiêu khi kể lại
những kỉ niệm này. Đã sáu năm rồi kể từ ngày anh bạn
nhỏ của tôi ra đi cùng với con cừu thân yêu. Tôi muốn
viết lại ở đây, để không cho phép mình quên đi. Thật
buồn nếu quên đi một người bạn! Đâu phải ai cũng có
được một người bạn. Và tôi có thể trở nên giống người
lớn lắm chứ, chỉ toàn nghĩ đến những con số. Chính vì
thế, tôi đã tìm mua màu và bút vẽ. Ở độ tuổi tôi bây giờ,
cầm bút vẽ đúng là chuyện khó khăn cực kì, nhất là khi
người ta chỉ tập tành vẽ được những con trăn bụng đóng
và bụng mở từ độ lên sáu. Dĩ nhiên tôi sẽ cố hết sức để
vẽ thật giống. Còn có giống thật không thì tôi chưa
chắc. Hết bức này tới bức khác, chẳng bức nào giống
bức nào. Tôi lại hơi nhầm về kích cỡ. Lúc thì hoàng tử
bé quá to. Lúc thì cậu lại quá nhỏ. Tôi lẫn lộn cả màu
sắc áo quần cậu. Vẽ đi vẽ lại hết kiểu này đến kiểu nọ,
cả đẹp lẫn xấu. Và cuối cùng thì tôi quên mất vài chi tiết
quan trọng hơn. Thật ra cần phải thông cảm cho tôi.
Anh bạn của tôi có bao giờ kể gì về mình đâu. Có thể
cậu cho rằng tôi cũng giống cậu. Nhưng thật không
may, tôi đâu có biết ngắm nghía những con cừu bên
trong những cái thùng. Hình như tôi bắt đầu trở nên
giống người lớn. Có lẽ tôi đã già đi.

- 28 -

Antoine de Saint-Exupéry

V
Dần theo mỗi ngày tôi lại khám phá thêm đôi chút
về hành tinh của hoàng tử bé, về sự ra đi và về cả cuộc
hành trình của cậu. Cũng chỉ toàn nhờ vào những câu
chuyện tình cờ. Như vào ngày thứ ba, tôi đã biết đến
mối hiểm hoạ của những cây bao báp4.
Vẫn là chuyện con cừu khi hoàng tử bé đột nhiên
hỏi tôi về một việc có vẻ như đã băn khoăn từ lâu:
- Có đúng là cừu ăn được những bụi cây không?
- Đúng.
- À! Vậy thì tốt rồi!
Tôi còn chưa hiểu nếu cừu ăn được những bụi cây
phỏng có ích lợi gì thì cậu đã nói thêm:
- Có nghĩa là chúng
cũng ăn được cây bao
báp chứ?
Tôi phải cố giải
thích cho hoàng tử bé
biết rằng bao báp không
phải là bụi cây mà
chúng cao như toà giáo
đường, cao đến độ có
kéo theo cả đàn voi
cũng chưa hẳn đã trèo
lên được tới ngọn cây.
4

Bao báp: loài cây có nguồn gốc từ Châu Phi (ND).

- 29 -

Hoàng tử bé

Ý tưởng về đàn voi đã làm cậu bé phì cười:
- Vậy là mình phải xếp chồng con này trên lưng con
kia ha…
Nhưng rồi cậu nhận xét đầy tinh tế:
- Cây bao báp phải có nhỏ rồi mới lớn lên được
chứ.
- Đúng vậy. Nhưng sao cháu lại muốn cừu ăn đi
những cây bao báp non?
Cậu nói: “Rồi! Ta hãy xem!”, cứ như là chuyện
hiển nhiên vậy. Và tôi đã phải nghĩ nát óc mới có thể tự
hiểu ra được vấn đề.
Quả thật, hành tinh của hoàng tử bé, cũng như bao
hành tinh khác, luôn có những giống cỏ tốt và những
giống cỏ xấu. Do đó cũng có cả những hạt mầm tốt lẫn
những hạt mầm xấu. Phiền nỗi các hạt mầm lại không
nhìn thấy được. Chúng bí mật ngủ yên trong lòng đất
cho đến ngày một trong số chúng trở mình thức dậy.
Tách mình ra khỏi lớp vỏ cứng, mầm non e lệ vươn lên
trong nắng, mảnh mai và yếu đuối. Nếu đó là mầm củ
cải hay mầm hoa hồng, hẳn nhiên ta sẽ để cho chúng
tiếp tục lớn lên. Nhưng lỡ là giống cây xấu, ta buộc phải
nhổ bỏ càng sớm càng tốt, ngay khi vừa nhận ra chúng.
Điều đáng nói là có những hạt mầm rất đáng sợ trên
hành tinh của hoàng tử bé, những hạt bao báp. Chúng đã
xâm nhập khắp mảnh đất đó. Mà với cây bao báp, chỉ
cần chậm trễ một chút là sẽ không bao giờ có thể diệt
trừ được nữa. Nó che phủ cả hành tinh. Nó cắm rễ sâu

- 30 -

Antoine de Saint-Exupéry

vào lòng đất. Và nếu hành tinh quá nhỏ, và nếu bọn bao
báp thật nhiều, chúng sẽ làm nó vỡ tan tành.
- Vấn đề là phải nhẫn nại, - hoàng tử bé nói với tôi.
- Mỗi sáng sau khi rửa mặt xong đều phải bắt tay vào
dọn dẹp kĩ lưỡng. Cần phải chịu khó thường xuyên tìm
và nhổ bỏ các cây bao báp ngay khi phát hiện ra chúng
trong đám hoa hồng, vốn rất giống nhau khi còn nhỏ.
Đó là một việc nhàm chán, nhưng rất dễ dàng.
Có lần cậu bảo tôi cố vẽ một bức tranh thật đẹp để
làm cho bọn trẻ chỗ tôi phải nhớ. “Đến lúc chúng đi xa,
- cậu nói, - điều này sẽ giúp chúng suy nghĩ. Đôi khi
tạm gác công việc lại cũng chẳng hề gì. Nhưng với
những cây bao báp thì đó luôn là một tai hoạ. Cháu biết
- 31 -

Hoàng tử bé

một hành tinh, ở đó có một anh chàng lười. Anh ta đã
bỏ quên ba bụi cây…”
Theo lời mô tả của hoàng tử bé, tôi đã vẽ được bức
tranh về hành tinh đó. Tôi chẳng hề thích lên giọng đạo
đức. Nhưng mối hiểm hoạ bao báp còn ít người biết
đến, và những nguy cơ mà anh chàng trên tiểu hành tinh
nọ gặp phải thật đáng quan tâm đến độ tôi đã cho phép
mình làm một việc ngoại lệ với thói quen. Tôi bảo:
“Này các em! Hãy coi chừng những cây bao báp!”
Chính vì muốn nhắc nhở bạn bè về mối hiểm hoạ mà
bấy lâu nay họ cũng như tôi không hề để ý tới, nên tôi
đã miệt mài vẽ bức tranh này. Bài học tôi muốn đưa ra
xứng đáng để bỏ công như thế. Có thể các bạn sẽ tự hỏi:
Tại sao trong cuốn sách này không có một bức tranh
nào khác đầy ấn tượng như bức về những cây bao báp?
Câu trả lời rất đơn giản: tôi đã thử nhiều lần nhưng
không được. Chắc là khi vẽ những cây bao báp, tôi đã
có được cảm xúc mạnh mẽ trước một sự việc nguy cấp.

- 32 -

Antoine de Saint-Exupéry

Những cây bao báp.
- 33 -

Hoàng tử bé

VI
A! Hoàng tử bé, dần dần chú đã hiểu được cuộc
sống trầm tư của cháu. Từ lâu cháu chỉ có một thú tiêu
khiển duy nhất là ngắm cảnh êm đềm những lúc mặt trời
lặn. Chú biết được điều mới mẻ này khi buổi sáng ngày
thứ tư cháu đã gọi chú:
- Cháu rất thích cảnh mặt trời lặn. Mình đi coi
nghen chú…
- Nhưng phải đợi đã…
- Đợi gì nữa?
- Đợi tới lúc mặt trời lặn xuống.
Thoạt tiên cháu rất ngạc nhiên, nhưng rồi cháu đã
tự cười mình. Và cháu nói:
- Cháu vẫn cứ tưởng đang ở chỗ cháu.
Thật vậy. Giả sử ở nước Mĩ đang là giữa trưa thì ai
cũng biết rằng mặt trời đang lặn ở nước Pháp. Chỉ cần
có thể qua được nước Pháp trong vòng một phút đồng
hồ là ngắm mặt trời lặn được rồi. Không may là nước
- 34 -

Antoine de Saint-Exupéry

Pháp ở xa quá. Còn trên hành tinh nhỏ xíu của cháu, chỉ
cần nhấc ghế lên vài bước là đủ. Và cháu ngắm được
hoàng hôn mỗi khi cháu muốn…
- Có ngày, cháu đã ngắm mặt trời lặn bốn mươi bốn
lần.
Một lát sau cháu nói thêm:
- Chú biết không… Khi người ta buồn bã, họ
thường thích cảnh mặt trời lặn…
- Cái ngày bốn mươi bốn lần đó, chắc là cháu buồn
lắm?
Nhưng hoàng tử bé không trả lời.

VII

Ngày thứ năm, vẫn nhờ vào con cừu, tôi đã khám
phá được bí mật về cuộc sống của hoàng tử bé. Cậu đột
ngột hỏi tôi, không dài dòng dẫn dắt, như đã chiêm
nghiệm từ rất lâu:
- Nếu cừu ăn được những bụi cây, nó cũng sẽ ăn
luôn những bông hoa?
- Nó ăn hết những gì nó gặp.
- Ngay cả những bông hoa có nhiều gai?
- 35 -

Hoàng tử bé

- Ừ, cả hoa cả gai.
- Vậy thì những cái gai đó để làm gì?
Tôi không biết. Tôi đang cố tháo một con ốc xiết
quá chặt trong cỗ máy. Tôi rất lo vì lần hư hỏng này
dường như rất nặng, mà nước uống thì cạn dần từng
ngày một.
- Những cái gai dùng để làm gì?
Hoàng tử bé chưa bao giờ bỏ qua bất cứ câu hỏi
nào, một khi đã đặt ra. Đang cáu tiết với con ốc nên tôi
trả lời bừa:
- Những cái gai hả, chẳng để làm gì cả, đó là thứ
đáng ghét nhất của những bông hoa!
- Ơ!
Sau một lúc im lặng, cậu bắt đầu đổ quạu và to
tiếng với tôi:
- Cháu không tin chú. Những bông hoa rất yếu
đuối. Chúng ngây thơ. Chúng tự trấn an bằng mọi cách.
Chúng nghĩ rằng mình trở nên đáng sợ khi có gai…
Tôi không nói gì. Lúc đó tôi chỉ nghĩ: “Nếu con ốc
này mà còn cứng đầu, ta sẽ nện cho nó một búa.” Hoàng
tử bé lại cắt ngang dòng suy nghĩ của tôi:
- Còn chú, chú nghĩ rằng những bông hoa…
- Thôi! Thôi! Chú không nghĩ gì hết. Chú trả lời
bừa vậy đó. Coi này, chú đang làm việc nghiêm túc!
Cậu bé nhìn tôi kinh ngạc.
- Việc nghiêm túc!
Cậu vẫn nhìn tôi, cái búa trong tay, các ngón tay
dính đầy dầu nhớt, loay hoay với một đồ vật xấu xí.
- 36 -

Antoine de Saint-Exupéry

- Chú nói giống y như mấy người lớn!
Nghe vậy tôi hơi bực mình. Nhưng cậu tiếp tục nói,
đầy vẻ thất vọng:
- Chú nhầm hết… Chú lẫn lộn hết rồi!
Cậu bị kích động thực sự. Cậu vò cho mái tóc vàng
óng rối bù lên trong gió:
- Cháu biết một hành tinh có một ông mặt đỏ. Ông
ta chưa bao giờ ngửi lấy một bông hoa. Ông ta chưa bao
giờ ngắm một ngôi sao. Ông ta chưa bao giờ yêu thương
ai cả. Ông ta chưa hề làm một việc gì khác hơn là ngồi
tính toán. Và suốt ngày ông ta chỉ lặp đi lặp lại như chú:
“Ta là người nghiêm túc! Ta là người nghiêm túc!”, và
điều đó làm cho ông ta kiêu hãnh. Nhưng đó không phải
là một con người, mà là một cây nấm!
- Một cái gì?
- Một cây nấm!
Hoàng tử bé đã giận đến tím người.
- Từ hàng triệu năm nay những bông hoa đã có gai.
Từ hàng triệu năm nay cừu đã ăn cả những bông hoa.
Chẳng phải là nghiêm túc khi tìm hiểu do đâu chúng đã
phải đau đớn tạo ra những cái gai để rồi không dùng
làm gì được hay sao? Cuộc chiến giữa loài cừu và
những bông hoa chẳng đáng quan tâm hay sao? Chuyện
đó chẳng phải nghiêm túc hơn, quan trọng hơn những
con tính của ông béo mặt đỏ kia sao? Và nếu như cháu,
chính cháu biết rằng có một bông hoa duy nhất trên đời,
không có ở đâu khác ngoài hành tinh của cháu, và rằng
một ngày nào đó một con cừu nhỏ bé có thể đớp gọn mà
- 37 -

Hoàng tử bé

không cần biết đến hậu quả, đó chẳng phải là chuyện
quan trọng hay sa...